Af en toe merk ik dat er mensen op de chat zijn die moeite hebben met het bewerken van hun (digitale) foto's. Onderbelichting, ruis, weinig details en/of kleuren etc.
Soms zie ik dan pogingen om de foto te verbeteren met gebruik van slecht werkende filters zoals "Brightness".
In de loop der jaren heb ik voor mijn beroep duizenden foto's bewerkt en ik vind het leuk een aantal basis technieken met jullie te delen.
Met deze technieken kan je je foto's op de goede manier bewerken.
In plaats van te diep in de stof te duiken (er zijn veel uitgebreide boeken over dit onderwerp, dus als je meer wilt koop een 500 pagina's dik boek) kan je deze technieken beschouwen als een start punt voor je eigen ontdekkingen. Dit betekent ook dat ik soms voor een compromis kies tussen functionaliteit en eenvoud. Ik raad je wel aan, als je toch dieper op de stof in wilt gaan een uitgebreid boek te kopen van jouw programma. Ook kan ik nooit op 1 pagina alle mogelijkheden van de technieken uitleggen.
Dit artikel gaat enkel over het bewerken van foto's en niet over de tips & trucks om noorderlicht in het veld te fotograveren. Op internet zijn verschillende handleidingen te vinden over dit onderwerp. Kijk in de FAQ voor een aantal suggesties.
Links naar een aantal programma's die genoemd worden in dit artikel: Paint Shop Pro, Gimp (Windows download) en de Gimp plugin Registry.
Mijn dank gaat uit naar de volgende personen die me hebben
geholpen bij de tot standkoming van dit artikel: Annemarie,
Cheryl, Arno
Paanstra, Bud Kuenzli
en Johan op den Dries voor het
toestaan hun foto's te gebruiken. En naar Bud Kuenzli, Robert B Slobins,
Peter Sproule
en Beliboko voor het proeflezen
van dit artikel (speciaal Beliboko , bedankt allebei voor jullie ideeën
over de beschreven technieken!).
Deze pagina is in het Nederlands vertaald door J.C. op den
Dries, oftewel Skua uit de chat, waarvoor mijn dank!
Quick links:
1. Algemene tips
2. Verwijderen van 'Hot Pixels'
3. Verwijderen van ruis
4. Onderbelichte foto's
5. Verbeteren van detail
6. Verbeteren van kleuren
7. Verscherpen van afbeeldingen
1. Algemene tips
- Als je een foto opent, altijd meteen de foto dupliceren en het origineel sluiten. Nu zal je nooit per ongeluk het origineel overschrijven.
- Mijn voorkeur gaat uit naar het gebruik van een layer met een kopie van de foto. Hierdoor kan ik snel de layer aan of uit zetten om de veranderingen te bekijken. Dit werkt een stuk makkelijker dan un- en redo te gebruiken.
- Soms kan het effect een beetje te groot zijn en je zou graag een mix tussen het origineel en de bewerkte versie willen hebben.
In dat geval plaats ik de bewerkte versie boven op het origineel als een nieuwe layer. Door te spelen met de transparantie van de layer kan ik het gewenste effect bereiken.
- Als het nodig is je foto met verschillende stappen te bewerken,
begin met de grootste verandering en eindig met de meest subtiele stap. Een logische volgorde zou bijvoorbeeld zijn: : ruisverwijdering, afbeelding verscherpen,
verbeteren details en als laatste subtiele veranderingen aan de kleur, natuurlijk.
Het is echter niet altijd nodig alle stappen te gebruiken.
- Wanneer je camera het RAW-formaat ondersteunt overweeg deze te gebruiken.Door deze functie te gebruiken zal de foto opgeslagen worden zonder enige bewerking of JPeg compressie. Dit geeft je meer mogelijkheden om dingen te veranderen zoals belichting, kleuraanpassing etc. Vaak word er bij camera's met deze mogelijkheid speciale software geleverd. Echter is er wel een nadeel, RAW neemt erg veel opslagruimte in beslag. Neem dus altijd genoeg opslagmedia mee. Ook duurt het langer voordat de foto's zijn weggeschreven naar de geheugenkaart. Dat kan problematisch zijn als je buffer vol is, de camera nog aan het wegschrijven en die arc laat net op dat moment een mooie curve zien....
- Het is makkelijk een effect opnieuw te doen. Speciaal geldt dit voor o.a. kleuraanpassing. Als je ziet dat een bepaald effect niet werkt is het makkelijk het nog eens over te doen. Als je er mee klaar bent, sla de foto op en kijk er misschien de volgende dag opnieuw naar. Bepaal dan of je het effect nog steeds goed genoeg vind.
Dit geld ook voor bijvoorbeeld het verwijderen van ruis. Alle foto's bevatten een hoeveelheid ruis en het maakt dat ze natuurlijk lijken. Als je teveel verwijderd zal de foto vreemd uitgeveegd lijken.
- Alle technieken, hier beschreven hebben effect op de totale foto.Vaak zal je willen dat een effect alleen invloed heeft op een klein deel van de foto. Alle goede fotobewerkingsprogramma's hebben een selectiegereedschap waarmee je dit kunt doen. Ik wil deze pagina niet te ingewikkeld maken en omdat elk programma zijn eigen manier heeft om met selecties te werken, maken zulke dingen het te ingewikkeld voor beginnende gebruikers. Een tip: Vaak probeer ik een effect op een layer van een kopie van de foto. Daarna gebruik ik het wisgereedschap met verschillende groottes, hoeken en transparanties om de niet goede gebieden te verwijderen.
- Troep erin, troep eruit. Natuurlijk willen we de perfecte foto hebben om te beginnen met bewerken. Maar als je camera niet de goede functies heeft, je hebt per ongeluk de verkeerde instellingen gebruikt of de foto is wel mooi maar onderbelicht dan is er een mogelijk dit te verbeteren. Verwacht geen wonderen. Als het bronmateriaal van slechte kwaliteit is zal je er nooit prijzen mee kunnen winnen! De FAQ heeft een paar links van artikelen op internet die je kunnen helpen met de goede instellingen etc. in het veld.
Terug naar het menu.
2. Verwijderen van 'Hot Pixels'
Het oppervlak van de CCD binnenin een digitale camera bestaat uit duizenden pixels. Elk gevoelig voor licht en samen maken ze de uiteindelijke foto. Soms kunnen één of meer van deze pixels kapot zijn. Dit heeft een "hot-pixel" tot gevolg. Je kunt ze herkennen als heldere rode, groene of blauwe pixels in je foto. In het geval van noorderlicht en astronomiefotografie is dit defect relatief makkelijk te minimaliseren.
Maak als eerste een foto met lange belichtingstijd met de lensdop op de lens. Gebruik dezelfde resolutie als de foto die je wel herstellen. Als dit correct gebeurt zal er een volledig zwarte foto gemaakt worden waarop de hot pixels duidelijk zichtbaar zijn.
Open vervolgens de foto die je wilt herstellen en de totaal zwarte foto in Paint Shop Pro.
Kopieer de zwarte foto (maak de foto aktief en druk op CTRL-C) en plak de foto als een nieuwe layer over de originele foto (aktiveer de originele foto en druk op CTRL-L). De zwarte foto zal nu bovenop de foto liggen. In het layermenu verander je nu de layermode van "normal" naar "difference". De hot pixel zal nu op zijn minst een stuk minder zichtbaar zijn.
Af en toe, als de hot pixel in een gebied met noorderlicht zit, zal de 'exclusion' layermode betere resultaten tot stand brengen.
3. Verwijderen van ruis
Voordat ik in ga op het verwijderen van ruis eerst een tip: Stel je digitale camera in op de hoogst mogelijke resolutie.De kosten voor geheugen zijn tegenwoordig relatief laag dus dit is geen excuus meer om je foto's te maken op web resoluties. Niet alleen dat, maar ook een foto maken met een 640x480 resolutie zal nooit mooi worden als je hem professioneel print op echt fotopapier! Ook is het zo dat de ruis van een digitale camera vaak een grootte heeft van 1 pixel. Een simpele verkleining van de foto herstel veel van de ruisproblemen. Voor analoge foto's is dit moeilijker te herstellen omdat de korrelgrootte vaak groter is vergeleken met digitale camera's.
Er zijn commerciële programma's zoals Noiseninja en Neatimage die veel mogelijkheden hebben tot het verwijderen van ruis. Echter zijn er ook gratis alternatieven te vinden, zoals Noise Remover voor Gimp. Vergelijk de foto´s hieronder voor en na de bewerking:
Zoals je ziet is het een zeer geschikte methode om ruis te verwijderen, terwijl de scherpe kanten van objecten en de ster intact blijven.
4. Onderbelichte foto's
Geregeld zie ik iemand proberen in een onderbelichte foto meer details te krijgen door middel van het Brightness filter. Dat is zóóóó verkeerd! Brightness is het slechtste filter ooit bedacht. In plaats van alleen de donkere delen op te halen die lichter moeten worden, maakt dit filter de complete foto helderder. Het resultaat is dan een fletse foto, zoals de foto links.
We willen het gamma filter gebruiken .Deze werk op een non-lineaire manier en laat donkere delen zo donker mogelijk. Ook maakt het niet alle heldere delen flets wit. Bekijk deze voor- en na foto van Jan Kelderhuis voor het resultaat:
Om tot het resultaat te komen heb ik als eerste Gamma gebruikt met een waarde van 1,7. Je moet elke keer opnieuw bepalen welke waarde het beste is. De groene arc kwam nu mooi naar voren maar het typische groene was verdwenen. Ik heb nu meer veranderingen toegepast om het groen weer terug te krijgen.
Om meer controle te hebben kan je het "curves" gereedschap gebruiken. Dit vind je in Paint Shop Pro via het menu: Adjust->Brightness & Contrast ->Curves. In de volgende handleiding zullen we dit gereedschap uitgebreider gebruiken. Met dit gereedschap kan je per kleur de curve veranderen. Voor deze foto heb ik de curve voor groen geselecteerd en een aantal controlepunten in gesteld om het groen te verbeteren, zoals je links op de afbeelding kunt zien. Deze foto was best wel lastig om een toonbaar resultaat van de maken!
5. Verbetering van detail
Kijk eens naar de onderstaande foto, gemaakt door Annemarie uit Nederland. De foto heeft detail en door gebruik te maken van de curves is het mogelijk dit te verbeteren. Vanzelfsprekend kan je deze techniek ook toepassen op een foto die van nature al goed lijkt.
Deze foto heeft detail maar lijkt een beetje vaag ten opzichte van de rest van de foto. Door het gereeedschap curves in Paint shop pro(of elk ander programma) te gebruiken kunnen we het detail sterk verbeteren. Het idee is het verhogen van de helderheid in de gebieden met het detail wat verbeterd moet worden. De andere gebieden laten we intact.
We kunnen het curves menu vinden via: Adjust -> Brightness & Contrast -> Curves
Ik begin altijd met het klikken op de beide oog iconen rechts bovenaan. Dit heeft als gevolg dat de veranderingen rechtsstreeks toegepast worden op de foto. Hierdoor hoef je niet te kijken op een klein schermpje wat je doet.
Daarna het meest belangrijke deel van het scherm. De zwart-wit grafiek met de rode lijn. Dit is het gebied waarin we werken. De rode lijn stelt de kleurenwaardes van de foto voor. Links onder is de waarde voor puur zwart en rechts boven de waarde voor puur wit. Er tussenin liggen alle overige waardes.
Als je nu op deze rode lijn drukt dan is het mogelijk punten toe te voegen. Je kunt een aantal punten toevoegen en deze dan met je linkermuisknop naar boven of onder verschuiven. Zie je wat er nu gebeurt? Het verschuiven naar boven heeft het versterken van de waardes als gevolg en verschuiven naar beneden maakt alles donkerder.
Ons doel is nu het toevoegen van een punt net voor de heldere delen in de foto. Hierdoor worden de donkere delen vastgezet omdat we deze intact willen laten. Daarna een punt in de lichte waardes zodat we deze kunnen verbeteren en eventueel een punt na de lichte waardes van het detail zodat we deze ook niet meer veranderen. (in dit geval de sterren) Photoshop heeft een pipet gereedschap om de gebieden aan te klikken welke veranderd moeten worden. Dit is één van de voordelen van een programma dat veel meer kost!
Als je genoeg gespeeld hebt met de curves zoals hierboven beschreven zou je kunnen eindigen met een resultaat vergelijkbaar met mijn curves op de afbeelding rechts.
Hieronder staat een ander voorbeeld van een bewerkte foto van Arno_Veenendaal uit de Nederlandse chat:
Als je het gebruik van het curve gereedschap eigen bent kan je proberen de curves per kleur te bewerken. Nu kan je een nog nauwkeuriger eindresultaat krijgen.
6. Verbeteren van kleuren
Een controversieel onderwerp. Waarom zou je de kleuren veranderen terwijl ze zo op deze manier op de foto/film gezet zijn? Dit is iets waar sommigen nooit over op zullen houden te discussiëren. Een feit is dat sommige films kleuren op een andere manier vastleggen dan andere. Dit is net zo bij digitale camera's. Ook het scannen van een foto op een flatbed scanner zal de kleuren aantoonbaar veranderen. En dan hebben we het nog niet eens over het maken van fouten met de witbalans. Soms zijn er foto's waar je de kleuren wilt verbeteren. Als voorbeeld onderstaande foto gemaakt door Cheryl:
Om het resultaat rechts te krijgen heb ik gebruik gemaakt van de Vivid
Saturation plugin voor Gimp. Deze is speciaal ontworpen voor het verbeteren van kleuren op foto's en het werkt op een meer natuurlijke manier dat de standaard contrast filters.
Een andere manier om de kleuren te verbeteren is het manipuleren van curves. Dit is uitgelegd in de detailverbetering handleiding. Je kunt ook per kanaal de curves aanpassen voor meer mogelijkheden. In het bovenstaande voorbeeld heb ik de rode curve gebruikt om meer detail in het rode gebied te krijgen.
Natuurlijk is deze techniek niet alleen om foto's te repareren. De techniek is er ook om goede foto's nog meer te perfectioneren. Let op de paarse stikstof omlijning en de verbeterde zuurstof groen op deze foto van Bud Kuenzli:
Deze manier is een simpele en snelle manier om de kleuren in een foto te verbeteren. Er zijn veel meer andere mogelijkheden kleuren in een foto te manipuleren. Ze kunnen bestaan uit filters die al aanwezig zijn in de meeste programma's zoals contrast en saturation. maar ook filters speciaal geschreven voor een specifiek programma. Het gaat te ver alle soorten filters in dit artikel te beschrijven. Ook leidt het af van het doel waarvoor dit artikel geschreven is: je te kunnen redden met een aantal basis technieken.Ik stel voor al deze technieken zelf te ontdekken, op internet zijn veel sites met handleidingen te vinden voor programma's als Photoshop en Paint Shop Pro. Veel plezier met ontdekken!
7. Verscherpen van afbeeldingen
Af en toe is een foto niet helemaal goed scherp of het mist net de scherpte die de foto af maakt. Veel noorderlicht foto's hebben last van veel ruis - omdat er weinig lichtsterkte is moeten we langere sluitertijden gebruiken en een hogere ISO/ASA waarde betekend ook meer ruis. Eenvoudige verscherpfilter versterken deze ruis. Let er wel op dat het noorderlicht zelf niet scherper wordt door het gebruik van de technieken. Het is van zichzelf vaag. We kunnen wel gebouwen, bomen en andere voorwerpen scherper maken.
Bekijk onderstaand voorbeeld, het origineel naast een bewerkte versie met een filter van Pain Shop Pro.
OK,
de takken en de horizon zijn scherper, maar let eens op de verergerde ruis in het noorderlicht en de wolken. Ik moest gebruik maken van een ingewikkelde bewerking waarbij alleen de randen verbeterd werden en alle andere delen ongemoeid bleven. Dit gevolgt door de layer te dupliceren, toepassen van 'grayscale' en 'find edges'. Dat weer gebruiken als masker, en...en... Nou, het was saai!
Recent heb ik een plugin gevonden voor Gimp (plugin en Gimp zijn gratis software!) genaamd Smart Sharpening, en eigenlijk doet deze plugin alle handelingen voor het vinden en verbeteren van de randen automatisch. Op een eenvoudige manier.
Als je eenmaal het programma en de plugin geinstalleerd heb kun je de plugin vinden via het menu: Script-Fu -> Photokit -> Smart Sharpening. Zoals je ziet zijn er maar 3 schuifbalken om te bepalen hoeveel scherpte je wilt hebben en wat de drempel is voor het vinden van de randen. Ik experimenteer meestal met een nieuwe layer voor elk probeersel. Daarna bekijk ik welk resultaat het beste is voor de foto. Het eindresultaat is op de afbeelding rechts te zien.